Kaynak, Murat Kocabas/SOPA Images/LightRocket / Getty Images

Fotoğraf altı yazısı, 2000'lerin başında asgari ücretin %130'u civarında olan en düşük emekli maaşları bugün asgari ücretin %70'i civarında

• • Yazan, BBC News Türkçe
  • Bildirdiği yer, Londra

• 9 Ocak 2026

• Okuma süresi: 3 dk

2025'in enflasyon verilerinin açıklanmasıyla birlikte 2026 için emekli aylıkları da belli oldu.

En düşük memur emekli maaşı 22 bin 671 TL'den 27 bin 772'ye çıktı.

En düşük SSK ve Bağ-Kur aylıklarının da 16 bin 881 TL'den 18 bin 938 TL'ye çıkması bekleniyordu. Fakat bunun düşük bulunması üzerine, hükümet en düşük emekli maaşının 20 bin TL'ye yükseltilmesi için hazırladığı yasa tasarısını 9 Ocak'ta Meclis'e sundu.

Bu miktarlar geçinmek için yetersiz olduğu gerekçesiyle eleştiriliyor.

Emekli-Sen'e göre Türkiye'deki emeklilerin yaklaşık yarısı ev sahibi ve mevcut emekli maaşları büyük şehirlerde kira ödemeye yetmiyor.

Kaynak, X / Devlet Memurları Konfederasyonu

Fotoğraf altı yazısı, Devlet Memurları Konfederasyonu, 5 Ocak'ta Taş Devri çizgi filminin karakterleri gibi giyinerek Hazine ve Maliye Bakanlığı önünde eylem düzenledi. Göstericiler "memurları ve emeklileri taş devrine mahkum ettiğini" söyledikleri zam oranlarını "yaba daba du" diyerek protesto etti

Devlet Memurları Konfederasyonu Başkanı Osman Kaya, "Kirasını ödeyemeyen emekli, barınmak için en ucuz pansiyon köşelerinde konaklıyor" ifadelerini kullandı.

Öte yandan memur emeklilerinin aylıkları, memurların toplu iş sözleşmelerinin getirdiği haklardan da faydalanabildikleri için diğer emeklilerden daha fazla.

Ocak 2026'da en düşük memur emeklisi maaşının en düşük emekli maaşının yaklaşık 1,5 katı olacağı hesaplanıyordu. Yeni yasayla en düşük emekli maaşı 20 bin TL'ye çıkarılırsa bu oran yine de 1,35 katı olacak.

Emekli aylıkları neden bu kadar düşük?

Emekli aylıklarının yıllar içinde bu kadar düşük kalmasında, 2008'de yapılan bir yasal değişiklik etkili oldu.

BBC Türkçe'nin sorularını yanıtlayan Kocaeli Üniversitesi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bölümü'nden Prof. Dr. Aziz Çelik, bu değişikliğin üçlü etkisini şöyle anlatmıştı:

• Aylık bağlama oranı düşürüldü: Bu oran bir kişinin emekli aylığını, çalışma hayatındaki ortalama maaşına endeksliyor. Eskiden yüzde 70 ve üstünde olan bu oran yüzde 50'nin altına indirildi.
• Büyümeden alınan pay sınırlandı: Eskiden her yıl aylıklar hesaplanırken enflasyona ek olarak ekonominin büyümesinin payı da ekleniyordu. Artık ekonomik büyümenin tamamı değil, yüzde 30'u emekli maaşlarına yansıtılıyor.
• Uzun çalışmanın etkisi azaltıldı: Eskiden prim gün sayısını doldurduktan sonra çalışmaya devam eden birinin emekli aylığı yükseliyordu. Yeni hesaplamayla bu engellendi.

Üstelik 2008'den bu yana, Türkiye'deki 65 yaş üstü nüfusun oranında ciddi bir artış yaşandı.

Bu değişikliklerin etkisi yıllar içinde kademeli bir şekilde birikti ve 2019'da emekli maaşının çok düşük kalması nedeniyle hükümet ilk defa bir taban emekli maaşı belirleyip, bunun altında kalanların üstünü tamamlamaya başladı.

Bu miktar 2019'dan bu yana her yıl Ocak ayında artırıldı ve bu yıl da benzer bir düzenleme Meclis'e getirildi.

Prof. Çelik'e göre emekli aylıklarının kişi başı gayrisafi yurtiçi hasılaya oranı 2003 veya 2009'daki seviyelerinde korunsaydı, bugün emekli aylıklarının yaklaşık iki katı civarında olması gerekecekti.

Emekli-Sen'e göre 2000'li yılların başında en düşük emekli aylığı, asgari ücretin 1,3 katına yakındı.

Bu oran yıllar boyunca azaldıktan sonra 2016'da en düşük emekli aylığı asgari ücretin altında kaldı, 2026'da ise asgari ücretin yüzde 70'ine kadar indi.

Diğer ülkelere kıyasla ne durumda?

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) tarafından iki yılda bir yayımlanan Pensions at a Glance (Bir Bakışta Emeklilik) raporu, ülkelerin emeklilik sistemlerinin kıyaslandığı kapsamlı kaynaklardan biri.

OECD, raporunda Türkiye'deki 65 yaş üzeri nüfusta harcanabilir gelir adaletsizliğinin "çok yüksek" olduğunu belirtiyor.

En son 2025 yılında yayımlanan raporda incelenen 38 ülke içinde Türkiye en fazla eşitsizliğin olduğu beşinci ülke.

OECD ayrıca Türkiye'de enflasyonun yüksek olması nedeniyle artırılan emekli aylıklarının sonraki aylarda yetersiz kaldığına dikkat çekiyor.

Bir diğer karşılaştırma aracı da ABD merkezli danışmanlık şirketi Mercer ve finans eğitimi alanında çalışan CFA Institute tarafından ortaklaşa hazırlanan Küresel Emeklilik Endeksi.

2019'da endekste 37 ülke arasında sondan üçüncü olan Türkiye, 2025'e gelindiğinde endekse daha fazla ülke eklenmiş olmasına rağmen 52 ülke arasında sondan dördüncü oldu.

Rapora göre Türkiye'nin düzeltmesi gereken başlıklar şöyle:

• En yoksul yaşlılara yönelik emekli maaşı artırılmalı
• Özel emeklilik yaygınlaştırılmalı
• Emeklilikten önce özel emeklilik fonunda biriken paraya erişim imkanı azaltılmalı

Türkiye'deki emekli aylıklarını Avrupa ülkeleriyle karşılaştıran Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu da (DİSK) Türkiye'nin bu alanda sondan ikinci olduğunu bulmuştu.

2025 yılında BBC Türkçe'ye konuşan Emekli-Sen Genel Sekreteri Fikri Kalender, Avrupa ülkeleriyle aradaki farkı şu sözlerle anlatmıştı:

"Avrupa'da emeklilere bakıyoruz, bir aylıkları Türkiye'ye gelip burada iki-üç ay kalmalarına yetiyor. Bizse köyümüze gidemiyoruz, hatta artan ulaşım fiyatları nedeniyle yandaki mahalleye bile geçemiyoruz."