Avrupa genelinde tahıllar tehlikeli "sonsuz kimyasallar" ile kirlenmiş durumda.

Bu tespit, pestisitlerin daha sıkı düzenlenmesi için çalışan sivil toplum kuruluşlarından oluşan Avrupa ağı PAN-Europe'un hazırladığı raporda yer aldı.

Araştırma kapsamında 16 Avrupa Birliği (AB) ülkesinden alınan kahvaltılık gevrek, şekerleme, makarna, kruvasan, ekmek ve un dahil olmak üzere toplam 66 tahıl ürünü incelendi. Sonuçlara göre, örneklerin 54'ünde yüksek düzeyde trifluoroasetik asit (TFA) tespit edildi.

Sanayi ve bitki koruma ürünlerinin parçalanması sonucu ortaya çıkan bu madde, anne karnındaki çocuklar için de olmak üzere çeşitli sağlık riskleriyle ilişkilendiriliyor.

TFA yüksek oranda suda çözünebildiği için yağmur ve atık sular yoluyla geniş alanlara yayılıyor. Atık su arıtma tesisleri bu maddeyi ancak son derece yüksek maliyetlerle filtreleyebiliyor.

Ciddi sağlık riskleri barındıran zehirli kimyasalların filtrelenmesi oldukça zor ve maliyetliFotoğraf: Patrick Pleul/dpa-Zentralbild/dpa/picture alliance

Maddeler doğurganlığı ve bağışıklık sistemini etkiliyor

TFA, PFAS olarak adlandırılan ve "sonsuz kimyasallar" arasında yer alan maddelerden biri. PFAS, otomotiv, kağıt, metal, kimya ve plastik sanayilerinde kullanılan ve günlük hayattaki neredeyse tüm ürünlerde bulunan 10 binden fazla kimyasalı kapsayan bir grup.

Doğal yollarla parçalanamayan bu maddeler, suyu, toprağı, havayı ve gıdaları kalıcı biçimde kirletiyor. Bugün neredeyse herkesin kanında PFAS bulunuyor. Bu maddeler bağışıklık sistemine zarar verebiliyor, diyabete yol açabiliyor, doğurganlığı azaltabiliyor, bebeklerin gelişimini olumsuz etkileyebiliyor ve kanser riskini artırabiliyor.

Mevcut araştırmada, TFA ile en yoğun şekilde kirlenmiş tahıl türü buğday oldu. Genel olarak tahıllardaki TFA yoğunluğu, musluk suyundaki seviyelerin ortalama 100 katından fazla çıktı. TFA kirliliğinin özellikle konvansiyonel yöntemlerle yetiştirilen tahıllarda yüksek olduğu görüldü.

Alman Çevre Ajansı daha sıkı düzenleme istiyor

TFA yıllardır Almanya'daki sularda da tespit ediliyor ve Almanya'nın en üst çevre kurumu olan Federal Çevre Ajansı'na göre, sonsuz kimyasallar sadece endüstriyel tesislerden kaynaklanmıyor.

Örneğin, klima veya soğutma sistemlerinde kullanılan soğutucu akışkanlar da bu zehirli kimyasala dönüşebiliyor.

Çevre Ajansı bu nedenle 2025 başında TFA için risk sınıflandırmasının yükseltilmesini önermişti. Bu adım, TFA'nın anne karnındaki çocuklara zarar verebileceğine ve doğurganlığı muhtemelen olumsuz etkileyebileceğine dikkat çekmeyi amaçlıyor.

TFA, anne karnındaki bebeğe bile zarar verebiliyorFotoğraf: Fotolia/Sven Bähren

Pestisit Eylem Ağı Almanya'dan (PAN-Germany) toksikolog Peter Clausing, "Almanya'da hâlâ TFA açığa çıkarabilen 27 PFAS etken maddesi kullanım için onaylı durumda. Araştırmamız, bu kirlilik kaynağını durdurmak için PFAS içeren pestisitlerin derhal yasaklanması gerektiğini ortaya koyuyor" diyor.

AB ne yapıyor?

Almanya, Hollanda, Danimarka, İsveç ve Norveç ile birlikte, PFAS'ın gelecekte AB'de daha sıkı bir şekilde düzenlenmesi ve kullanımının kısıtlanması yönünde bir öneri üzerinde çalışıyor.

AB, Ekim 2025'te yangın söndürme köpüklerinde PFAS için sınırlamalar belirlemişti. Bu düzenleme 2030'dan itibaren yürürlüğe girecek. Avrupa Komisyonu, PFAS'ın tüketici ürünlerinde gelecekte tamamen yasaklanmasını planlıyor. Bu yasağın da 2030'dan itibaren yürürlüğe girmesi öngörülüyor. Ancak bunun için önce bir yasa taslağının hazırlanması ve hem Avrupa Parlamentosu'nun hem de üye ülkelerin onayından geçmesi gerekiyor.