Tüm dünya çıldırmışken, öylece yaşayıp gitmek mümkün mü? Ya da iki kişilik, kendi dili olan bir dünya kurarak… Üstelik bunu hem fiziksel hem dijital hayatımızda aynı anda sağlayarak… Cem Akaş’ın Sözcüklerin Anlamı romanı, tam da bu kaosu sorguluyor. Toplumsal travmalarımızı da saklandıkları yerden çıkarıp getirerek…

Selimiye Kışlası’nın pencerelerinden kızıl bir gökyüzü görülüyor… Takvimler 1979’u gösterirken, ülke hızla 80 Darbesi’ne doğru yol alıyor. Bir grup liseli genç, Selimiye Kışlası’nın hücrelerinde… Daha iyi bir dünya hayal etmek suç… Buna rağmen yaşları 18 bile olmayan öğrenciler büyük bir umut içindeler: “Biz içerideyiz ama büyüklerimiz bu kötü gidişe bir son veriyor, gökyüzü kıpkırmızı, belli ki devrim oluyor” diye düşünüyorlar. Oysa gerçek çok başka: Independenta… Bu anıyı bir röportajım sırasında, ihracatçı bir haber kaynağımdan dinliyorum.

Independenta, İstanbul için büyük travmalardan biri. 15 Kasım 1979’da, 96 bin ton ham petrol taşıyan Independenta adlı Romen tankeri ile Yunan gemisi Evriali, Haydarpaşa açıklarında çarpışmış. Tankerin 43, diğer geminin 7 mürettebatı feci şekilde can vermiş. Yangın bir değil, üç değil, yedi değil, tam 27 gün boyunca sürmüş. Üstelik ilk çarpışmadan bir hafta sonra yaşanan patlama, Kadıköy’de cam çerçeve bırakmamış.

Bu kısmı rahmetli eniştemden dinlemiştim. Kendisine ait cam deposu ve Moda’daki camcısı iş yetiştirememiş, hep anlatırdı. O dönem İstanbul’un üzerinden kara bulutlar eksik olmamış. Deniz kirliliği en yüksek boyuta çıkmış, Marmara’da canlıların yüzde 95’i ölmüş!

İstanbul’un bu travmasıyla bir kitapta yeniden karşılaşınca, Boğaz’dan sakince geçtiklerini düşündüğüm tankerlerden birden soğuyorum. 90’lı yıllarda çocuk olanların, televizyonlardan canlı olarak izledikleri Tuzla’daki tanker yangınının da en büyük travmalarımızdan biri olduğunu hatırlıyorum sonra. Hepimiz, yangına müdahale sırasında iki itfaiye erinin nasıl yandığını saniye saniye izlemiştik. Ruhları şad olsun.

“bizce” dili ve iki kişilik dünyanın anlamı

Tüm bu kan dondurucu hatıraları bugün yeniden gözümde canlandıran, kapağında alevler içinde bir ceylan görseliyle Cem Akaş’ın Can Yayınları’ndan çıkan kitabı Sözcüklerin Anlamı oldu. Elbette canımızı dağlayan başka yangınlar da yaşandı ama bu bambaşka bir yazının konusu.

Sözcüklerin Anlamı, tesadüfen bir araya gelen Duru ve Demir’in, dışarıdaki dünyanın canavarlıklarından kaçıp kendi iç huzurlarını kurdukları ve kelimelerin anlamını değiştirerek “Bizce” adını verdikleri bir dil yarattıkları aşklarıyla başlıyor. Bu iki kişilik dil, onları birbirine daha çok yaklaştırırken çevrelerini onlardan koparıyor. Ancak zıvanadan çıkan hayat, kendi küçük dünyanızı kursanız bile peşinizi bırakmıyor. Kitap 2025 yılının son ayında raflara girdiği için vermeden şöyle anlatmaya çalışayım: