Türkiye, sürekli ekonominin konuşulduğu bir ülke. Döviz, maaşlar, enflasyon, borsa gibi konular, aile yemeklerinden televizyonda finans programlarına her yerde konuşuluyor. Ancak ekonomi konuşulsa da ekonomik kararlar ne kadar doğru, şüpheli.

TÜRKİYE'DEKİ FİNANSAL OKURYAZARLIK ORANLARI

2022’de Merkez Bankası’nın yaptığı araştırmaya göre Türkiye’de finansal okuryazarlık oranı sadece yüzde yedi. Bu araştırma faiz, enflasyon ve risk ile alakalı üç soru soruyor, üçünü de doğru bilen finansal okuryazar kabul ediliyor. Oran Avrupa ülkelerine kıyasla beşte bir oranında geride.

PISA gibi uluslararası kuruluşların yaptığı finansal okuryazarlık testlerinde Türkiye ortalama altı sonuçlar elde ediyor. OECD verilerine göre de Türkiye, diğer OECD ülkelerinin ortalamasının gerisinde. Belki de bu durumdan dolayı, Türkiye’de finansal okuryazarlığı artırmak üzerine projeler başlatıldı.

FİNANSAL OKURYAZARLIK NEDİR

Finansal okuryazarlık borsada kazanmak anlamına gelmez. Yapılan finansal kararların sonuçlarının öngörülebilmesidir. Bunun için de temel bazı hesaplar ve kurallar hakkında bilgi sahibi olunur.

Finansal okuryazar olan bir kişi; bütçe yapabilme, tasarruf ve tüketim arasında bir denge kurabilme, borçlanmanın maliyetini anlayabilme ve uzun vadeli düşünebilme gibi konularda bilgilidir. Böylece, gelirleri ve giderleri arasında denge kurabilir, borçlanmasının farkındadır, risk ve getiri arasındaki ilişkiyi anlar, enflasyon ve satın alma gücü arasındaki ilişkiyi bilir.

TÜRKİYE'DEKİ TABLO

Finansal okuryazarlığı yüksek olan kişiler belli şekillerde davranırlar. Yani finansal okuryazarlık seviyesinin tek göstergesi sınav sonuçları değildir, bu davranışlara rastlanıyorsa da finansal okuryazarlık yüksek diyebiliriz. Başka verilere bakarak da kişinin doğru finansal kararlar verip vermediğini anlayabilirsiniz.

Türkiye’deki alışkanlıklar aslında finansal okuryazarlığın durumu için uygun bir gösterge. Yüksek kredi kartı kullanım oranları, asgari ödeme alışkanlığı, döviz ve altın yatırımlarında panik gibi durumlar bilgiye dayalı kararlardan ziyade panik ve duygusal kararların önde olduğunu gösteriyor.

Örneğin, borcunuzun yasal takibe alınmasını engellemek için sadece kredi kartı asgari ödeme tutarını ödemek kötü bir karar olabilir. Asgari ödemeden artan borçlar bir noktada kapıyı çalacaktır. Tüketici, harcama alışkanlıkları üzerinde bir kontrol sahibi de değilse bu borç hızla birikir.

Kredi kartı kullanım oranlarının yüksekliği de buna örnek olabilir. Türkiye genelde dünya ortalamasının çok üstünde ve en çok kredi kartı kullanan ülkeler arasında yer alıyor. Kredi kartı kullanımı, asgari ödeme alışkanlığı ile birleşince sürekli borç ödeyen tüketicilerin olduğu bir tablo ile karşılaşıyoruz.

Türkiye’de tüketiciler finansal bilgiye dayalı olarak değil sosyal çevreden ve sosyal medyadan etkilenilerek ya da “herkes alıyor” refleksi ile hareket ediyor. Mesela kriptonun bu denli popüler olması da bu duruma bir örnek. Tüketici daha stabil kaynaklara değil, daha riskli olan ve riskini tam olarak anlamadığı ama erişimi daha kolay olan kaynaklara yöneliyor.

SORUMLULUK TÜKETİCİDE Mİ SİSTEMDE Mİ

Bütün bu alışkanlıklardan tüketicinin sorumlu tutulması doğru olmayabilir. Finansal konulardaki eğitimin açıkça yeterli olmadığı yerlerde, tüketicinin cebine zararlı kararlar vermesi doğaldır. Bunun üstüne bir de enflasyonun yüksek ve ekonomiye olan güvenin az olduğu bir durum varsa finansal kararlar daha da kötüleşebilir.

İnternette yanlış “yatırım tavsiyesi” veren kişiler dinlenir, hızlı zengin olma hikayelerine kanılır ve borçlar artar. Finansal okuryazarlık sadece küçük bir kesimin sahip olduğu bir lüks değildir. Finansal okuryazarlık, günümüz dünyasında bir hayatta kalma becerisidir.

Finansal okuryazarlık konusunda daha fazla bilgiye sahip olmak isteyenler için Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Sermaye Piyasası Kurulunun ortak bir projesi mevcut. https://finansalokuryazarlik.gov.tr/ adresinden bu platforma erişebilir ve bedava eğitimlerden yararlanabilirsiniz.

Ardıç Üçyıldız

Odatv.com