Kitaplar... Dergiler... Yayınlar... Afişler, broşürler, el ilanları, gazete küpürleri... Bilet koçanları, maaş bordroları... Dekor tasarım eskizleri... Sonra sesler, konuşmalar, anlatımlar... Ve eski basım tiyatro metinleri ve çeviriler. Hepsi “Tiyatro Hazinemizden” sergisinde...

Tophane’deki Tütün Deposu şimdilerde Türkiye Tiyatro Vakfı’nın girişimiyle açılan “Tiyatro Hazinemizden” adlı sergiye ev sahipliği yapıyor. 2019 yılında kurulan Türkiye Tiyatro Vakfı’nın kurucusu da olan akademisyen ve tiyatro insanı kıymetli Esen Çamurdan, vakfın kurumsal girişimiyle açılan serginin küratörlüğünü de üstlenmiş.

TİYATRO MÜZESİ KURULMASI YOLUNDAKİ ÇABALARI

Yıllardan beri tiyatro insanları Genco Erkal, Zeynep Oral, Hasan Anamur, Seçkin Selvi, akademisyenler, Prof İrfan Şahinbaş’tan, Prof Melahat Özgü’ye, Prof Metin And’tan Prof Sevda Şener’e, Prof Özdemir Nutku, Prof Ayşegül Yüksel, oyun yazarları Haldun Taner, Göngör Dilmen ve daha niceleri yaşayan Tiyatro Müzesi kurulması için uğraştılar. Bu değerlerin hepsi de ülkemizde tiyatronun ilerlemesi, yaygınlaşması ve kültürel bir değer ve birikim oluşturması için uğraştılar, çalıştılar, dersler verdiler, öğrenci yetiştirdiler, yazılar yazdılar, makaleler, kitaplar yayınladılar, konferanslar verdiler, kuramsal çevriler yaptılar. Fakat tiyatro müzesi kurulması yolundaki çabaları sonuçsuz kaldı. İlgili kurumlara meramlarını bir türlü anlatamadılar.. Oysa modern ülkelerde ilk göze çarpan, ziyaret edilen kurumlar arasında sanat, sinema, tiyatro müzeleri ilk sırada yer alır.

ELLİ YILLIK GİRİŞİMLERİ MAALESEF SONUÇ VERMEDİ

Ülkemizde ise özellikle yukarıda saydığım isimlerin elli yıllık girişimleri maalesef sonuç vermedi. Oysa ne kadar önemliydi tiyatro alanındaki yazılı ve görsel birikimin genç kuşaklara aktarılması...

Geçmişin zor koşullarda sahneye koyulan oyunlar, çekilen çileler, emek ürünü kitaplar, özenle yazılmış makaleler, turneler, seyirci buluşmaları, afişler, broşürler ve yayınlanan kitaplar... Ve geçmiş zamanın ruhunu yansılayan dokümanlar... Bir sevdanın bir sahiplenmenin nice değer ve birikimleri... Ortaya konulan ve geçmişin tozlu raflarında çürüyen, yok olan değerler günümüz kuşaklarının belleğine işlenmedi maalesef. İnsan bu dağınıklığa, yok saymaya ve hor görmeye üzülüyor doğal olarak. Sahipsiz bir birikim heba oluyor...

"TİYATRO HAZİNEMİZDEN SERGİSİ BU YOLCULUĞUN İLK ADIMLARINDAN BİRİ"

En iyisi sözü, sergiyi görücüye çıkaran Esen Çamurdan’a bırakalım ve serginin amacını, bundan sonraki hedefini sizlerle paylaşsın.

“Ülkemizin çok katmanlı, çok kültürlü, çok dilli bir tiyatro geçmişi var ancak bu değerli kültür mirasının arşivini bir arada tutacak, onu zenginleştirecek, toplumla paylaşacak ve yarına bırakacak bir müzesi yok.
Türkiye Tiyatro Vakfı bu değer yitiminin önüne geçmek, tiyatro kültür mirasımızı, dolaysıyla ortak yaşam kültürümüzü korumak amacıyla Aralık 2019’da kuruldu; ana hedefi Türkiye Tiyatro Müzesi’ni yapılandırmaktır.

Türkiye Tiyatro Müzesinin ana hedefi tiyatromuzun arşivini oluşturmak olacak, aynı zamanda bilgi üretimine ortam sağlamaya çalışacak ve elde edilecek kültür birikimini gelecek kuşaklara aktarmayı hedefleyecektir. Yalnızca koruyan değil; değerlendiren, araştıran, yayın yapan; kitaplığı, belgeliği ve sergileriyle birikimini toplumla paylaşan ve araştırmalara kaynak oluşturan bir yapı.
Türkiye Tiyatro Vakfı arşivinin küçük bir bölümünü sunacağımız Tiyatro Hazinemizden sergisi bu yolculuğun ilk adımlarından biri.

Tiyatro Hazinemizden sergisiyle; Türkiye tiyatrosuna damgasını vurmuş bilinen ve/veya bilinmeyen ya da üstünde yeterince durulmamış kimi kişileri, oyunları, olayları, olguları toplumla buluşturmayı amaçlamaktayız. Hem tiyatro denilince oyun, prova, dekor makyaj, kulis gibi akla ilk gelenleri hem de hiç gelmeyenleri yani sicil defterlerini, maaş bordrolarını, kurum içi yazışmaları, mektupları… kısacası 'Tiyatronun Arka Yüzü'nü bir arada sunmayı seçtik. Tiyatronun, görüneni ve görünmeyeniyle bir bütün olduğunu düşünüyoruz.

Günümüz toplumunun pek tanımadığı oysa 1950’lere damgasını vuran iki amatör topluluktan biri olan Genç Oyuncular’ı tanıtmak istedik sizlere. Bu idealist topluluğun kurucularından Ergun Köknar’ı, tiyatrocular arasında 'baba' unvanını kazanmış ve oyunculuğu ile el sanatlarındaki becerisi ve koleksiyonculuğuyla da tanınmış Behzat Butak’ı anmak istedik.

Bu yıl yitirdiğimiz Genco Erkal ile Ümit Denizer’i saygıyla selamlıyoruz.

Üstünde titizlikle durduğumuz bir nokta da birçoğu olasılıkla ilk kez paylaşılacak olan belge ve görseller arasında yeni bağlamlar kurarak yeni bakış açıları, okuma biçimleri önermek.

Türkiye Tiyatro Vakfının arşivini kamuya açmasının nedenlerinden biri de özellikle akademik dünyada yeni araştırmalar, yeni oluşumlara yönelik heyecan yaratabilmek, tiyatromuza karşı merak uyandırmak ve sorgulama, araştırma, yorumlama duygularını harekete geçirebilmek.

Tiyatro başkalarına öyküler anlatır. Birilerinin öyküsünü diğerlerine anlatır ya da kendi öyküsünü… Biz de elimizdeki arşiv belgelerinden yola çıkarak bizim tiyatromuzun heyecan ve umut dolu öyküsünü anlatmak istiyoruz.”

Tiyatro Hazinemizden sergisi Tütün Deposu’nda 31 Ocak 2026 tarihine kadar görülebilir. Emeği geçenlere teşekkürler.

Odatv.com