İran'da ekonomik krize tepki olarak başlayan ve 12 gündür devam eden protestolar kapsamında akşam saatlerinde başkent Tahran dahil birçok şehirde geniş katılımlı gösteriler düzenlendi. 

Sosyal medyada paylaşılan videolarda başkent Tahran'daki gösteriye binlerce kişinin katıldığı görüldü. Görgü tanıkları güvenlik güçlerinin yüzlerini kapatan göstericilere göz yaşartıcı gaz ile müdahale ettiğini aktardı. Videolarda, güvenlik güçlerine ait araçların göstericiler tarafından yakıldığını gösteren görüntüler yer aldı. 

Ülkenin güneybatısındaki Abadan, kuzeyindeki Tebriz, dini bir merkez olan Meşhed'de düzenlenen gösterilere de çok sayıda kişi katıldı. 

Gösterilere eş zamanlı olarak Tahran dahil birçok büyük kentte internet kesintileri rapor edildi. Dünya genelinde internete erişimi izleyen NetBlocks, batıdaki Kirmanşah dahil birçok yerde internet erişiminin tamamen kesildiğini aktardı. Bazı bölgelerde cep telefonu iletişiminde de aksaklıklar gözlendi. İnternet altyapı hizmetleri sunan şirket Cloudflare de Perşembe günü ülkede internet trafiğinin yüzde 100 düştüğünü bildirdi.

Kirmanşah kentinde de halk sokaktaydıFotoğraf: Kamran/Middle East Images/picture alliance

Rıza Pehlevi sokağa çıkma çağrısı yaptı

İranlılar evlerinin pencerelerinden ve balkonlardan da İslam rejimine karşı sloganlar attı. "Diktatöre ölüm" ve "Bu son mücadele, Pehlevi geri dönecek" sloganları duyuldu. 

Sürgündeki İranlı muhalif lider Rıza Pehlevi'nin sosyal medyadan yaptığı çağrıyla binlerce kişi sokağa çıktı.

İran'da, 1979 yılında Ruhullah Humeyni liderliğinde gerçekleşen devrimle, 54 yıllık Pehlevi Hanedanlığı yıkılmıştı. Devrik lider Şah Rıza Pehlevi'nin en büyük oğlu olan Rıza Pehlevi'nin özellikle sürgündeki İranlı muhalifler arasında anlamlı bir desteğe sahip olduğu değerlendiriliyor.

Pehlevi, sosyal medyadan yaptığı bir diğer paylaşımda ise ABD Başkanı Donald Trump'a İran halkının protestolarına destek verdiği için teşekkür etti. Pehlevi, "Rejimden hesap sorma sözünü yinelediği için özgür dünyanın lideri Başkan Trump'a teşekkür etmek istiyorum. Avrupalı liderler dahil diğerlerinin de onu takip etme zamanı, suskunluklarını bozma ve İran halkını desteklemek için daha kararlı davranma zamanı geldi" ifadelerini kullandı. 

Ülkedeki protestolara destek verdiğini açıklayan Trump, İran yönetimine yönelik tehditlerini dün de tekrarladı. Trump, katıldığı bir podcast yayınında "Sık sık tekrarlanan ayaklanmalar sırasında insanları öldürmeye başlarlarsa, onları çok sert bir şekilde vuracağımızı bildirdim" dedi. ABD hükümetinin gelişmeleri dikkatli bir şekilde takip ettiğini belirten Trump, İran halkını da "cesur insanlar" olarak tanımladı.

İranlı Kürtlerden protestolara destek

Aralık ayı sonundan bu yana devam eden protesto eylemlerinde dün de Kürtlerin yoğun olarak yaşadığı bölgelerde esnaf kepenk indirdi. Norveç merkezli insan hakları örgütü Hengaw; Sakkız, Urmiye, Mahabad ve Senendec kentlerinde esnafın kepenk indirerek ülke çapındaki protestolara destek verdiğini bildirdi.

Aktivistler Çarşamba günü, protestocularla dayanışma için genel grev çağrısı yapmıştı. ABD merkezli insan hakları örgütü HRANA da Kürtlerin yoğun olarak yaşadığı Senenec ve Merivan kentlerinde greve gidildiğini bildirdi.

İran'da Kürtlerin yoğun olarak yaşadığı bölgelerde esnaf kepenk indirdiFotoğraf: UGC/DW

İran'daki protestolarda 45 kişi öldü

İran'da yaklaşık iki hafta önce başlayan protesto gösterileri sırasında güvenlik güçleriyle yaşanan çatışmalarda, Oslo merkezli insan hakları örgütü İran İnsan Hakları'na göre, en az 45 kişi öldürüldü. HRANA verilerine göre ise en az 2 bin 260 kişi gözaltına alındı. Daha önce Fars haber ajansı, Tahran'ın batısındaki eylemler sırasında bir polis memurunun bıçaklanarak öldürüldüğünü duyurmuştu.

HRANA'nın Çarşamba günü paylaştığı bir videoda Hazar Denizi kıyısındaki Tonekabun şehrinde güvenlik güçlerinin protestoculara göz yaşartıcı gazla müdahale ettiği görülüyor. Ülkenin güneybatısındaki Abadan kentinde ise polisin göstericilerin üzerine ateş açtığı belirtildi.

İran'da protestolar neden başladı?

İran'da 2025'in son Pazar günü yerel para birimi riyaldeki değer kaybına öfkelenen Tahran esnafı sokağa çıktı. Ekonomik krize gösterilen tepki kısa sürede rejim karşıtı bir hâl aldı ve ülke geneline yayıldı. Hükümet bir dizi ekonomik reform sözü verse de ülkenin ruhani lideri Ayetullah Ali Hamaney göstericilere sert müdahaleden yana açıklamalar yaptı.

İsrail ve ABD'nin göstericilere güçlü ve açık şekilde destek vermesi de ülkede rejim yanlılarını öfkelendiriyor. Hükümetin bazı üyeleri protestocuları İsrail ajanı olmakla suçluyor. İsrail'in geçen yılki saldırılarının ardından ülkede onlarca kişi İsrail ajanı oldukları suçlamasıyla idam edilmişti.

DW,dpa,AP / BK,JD,MUK