Trump İran'a tehdidini yineledi: 'Protestolar şiddetle bastırılırsa ABD çok sert yanıt verir'
SOURCE:BBC Türkçe
İran'da geçim sıkıntısı nedeniyle başlayan protestolar dokuzuncu gününe girerken, ABD Başkanı Donald Trump protestoların şiddetle bastırılması halinde sert karşılık vereceği uyarısını yineledi.
Trump İran'a tehdidini yineledi: 'Protestolar şiddetle bastırılırsa ABD çok sert yanıt verir'
Kaynak, Abedin Taherkenareh /EPA/Shutterstock
Fotoğraf altı yazısı, Tahran sokaklarında, ABD'yi ülkeye komplo kurmakla itham eden duvar resimlerinden biri
Yazan, BBC News Türkçe
Bildirdiği yer, Londra
30 Aralık 2025
Güncelleme 5 Ocak 2026
Okuma süresi: 6 dk
İran'da geçim sıkıntısı nedeniyle başlayan protestolar bir haftayı aşkın süredir devam ederken, ABD Başkanı Donald Trump protestoların şiddetle bastırılması halinde sert karşılık verileceği uyarısını yineledi.
Trump, 4 Ocak Pazar günü İran'daki protestolarla ilgili gazetecilerin sorularına yanıt verirken, "Bunu çok yakından izliyoruz. Geçmişte olduğu gibi insanları öldürmeye başlarlarsa Amerika Birleşik Devletleri tarafından çok sert bir yanıtla karşılaşacaklar" dedi.
İnsan hakları örgütleri pazar günü, İran'da protestolarda en az 16 kişinin öldüğünü açıkladı.
BBC bağımsız olarak bu sayıyı teyit edemedi.
Ancak Kum eyaletinden üst düzey bir yetkili, iki protestocunun öldüğünü doğruladı.
İran'da artan hayat pahalılığına karşı 28 Aralık'ta başlayan protestolar ülke genelinde yayılarak, göstericiler ve güvenlik güçleri arasında şiddetli çatışmalara dönüşmüştü.
Trump benzer bir uyarıyı geçen hafta da yapmıştı. İran'daki üst düzey yetkililer böyle bir durumda sert karşılık verileceğini açıklamıştı.
Dini lider Ayetullah Ali Hamaney, "Düşmana boyun eğmeyeceğiz" derken, İran Dışişleri Bakanlığı'ndan 2 Ocak Cuma günü yapılan yazılı açıklamada, ülkenin herhangi bir yabancı saldırıya "hızlı, kararlı ve kapsamlı" bir yanıt vereceği belirtilmişti.
Bakanlığın açıklamasında İranlıların "sorunları kendi aralarında diyalog yoluyla çözecekleri" kaydedildi.
İran'dan İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun İran'daki protestocularla dayanışma sergiledikleri açıklamasına da 5 Ocak Pazartesi yanıt geldi.
Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Esmail Baqaei, İsrail'i "ulusal birliği bozmak için en küçük fırsatı bile kullanmaya çalışmakla" suçladı.
Netanyahu haftalık kabine toplantısında, "İran halkının mücadelesi ve özgürlük, hürriyet ve adalet özlemleriyle dayanışma içerisindeyiz" demişti.
İsrail'in dış istihbarat servisi Mossad da geçen hafta Farsça yaptığı paylaşımda İranlıları "sokaklara çıkmaya" teşvik etmişti.
İranlı yetkililerin protestolar karşısında bundan sonra alacakları tavra dair de farklı açıklamalar geliyor.
İran Meclis Başkanı Muhammed Bager Galibaf protestocuların taleplerinin duyulması ve bu doğrultuda değişime gidilmesi çağrısı yaptı.
Yarı resmihaber ajansı ISNA'ya göre, protestoların yoğunlaştığı İran'ın batısındaki Luristan eyaletindeki İran İslam Devrim Muhafızları'ndan yapılan açıklamada ise "Son dönemdeki huzursuzluğun failleriyle uzlaşma dönemi sona erdi" denildi ve "isyancıların ve liderlerinin son kişiye kadar tutuklanacakları" kaydedildi.
Trump daha önce ne dedi?
ABD Başkanı Trump 2 Ocak Cuma günü de İran'ın protestocuları öldürmesi durumunda ülkesinin müdahale edeceğini söylemişti.
Sosyal medya hesabı Truth Social'dan bir paylaşım yapan Trump, "İran her zaman yaptığı gibi barışçıl protestocuları vurup şiddet kullanarak öldürürse, Amerika Birleşik Devletleri onların yardımına koşacak" dedi.
İran yönetiminden bu sözlere yanıt Ali Larijani'den geldi.
Ülkenin dini lideri Ayetullah Hamaney'in danışmanı olan Larijani, böylesi bir müdahalenin, bölgeyi istikrarsızlığa sürükleyeceği uyarısını yaptı.
Trump, paylaşımında Washington'un İranlı yetkililere karşı ne tür bir önlem alabileceğini belirtmedi.
Amerikalı yetkililer daha sonra, saldırıların Tahran'ın nükleer silah üretme olasılığını önemli ölçüde azalttığını iddia etti, ancak İran bu iddiayı reddetti.
Kaynak, Telegram
Fotoğraf altı yazısı, Göstericiler Fars vilayetindeki bir kamu binasına girmeye çalıştı
Protestolarda kaç kişinin öldüğü resmi olarak açıklanmadı.
İran'da protestoların beşinci günü olan 1 Ocak'ta altı kişinin öldüğü bildirilmişti.
Yarı resmi Fars haber ajansı ve insan hakları örgütü Hengaw'a göre, güneybatıdaki Lordegan kentinde protestocular ile güvenlik güçleri arasında çıkan çatışmalarda iki kişi öldü. Hengaw, ölenlerin protestocular olduğunu belirterek, isimlerini Ahmed Celil ve Sajad Valamaneş olarak açıkladı.
Fars'ın haberine göre, üç kişi Azna'da, bir kişi ise Kudheşt'te öldürüldü. Her iki olay da ülkenin batısında meydana geldi. Haberde, ölenlerin protestocular mı yoksa güvenlik güçleri mensupları mı olduğu belirtilmedi.
İran'ın merkezindeki Fuladşehr'de bir kişinin, güneydeki Mervdeşt'te de bir kişinin öldüğü bildirildi.
BBC, bu ölümleri bağımsız olarak doğrulayamadı.
İranlı yetkililer daha önce, ülkenin gönüllü güvenlik güçleri Besic mensubu bir gencin 31 Aralık'ta batıdaki Kuhdeşt kentinde öldürüldüğünü açıklamıştı.
Ancak protestocular, bu kişinin kendilerinden olduğunu ve güvenlik güçleri tarafından vurularak öldürüldüğünü söyledi.
Binlerce kişinin katıldığı 2 Ocak'taki cenaze töreninde çatışmalar yaşandığı bildirildi. Üniformalı güvenlik güçleri cenazeyi taşımaya çalıştı, ancak kalabalık tabutu ellerinden aldı ve güvenlik güçlerini kovaladı.
Protestolar nasıl başladı?
İran'da protestolar 28 Aralık günü, İran Riyali'nin serbest piyasada ABD doları karşısında rekor seviyede düşmesinin ardından başladı.
Tahran'da Kapalı Çarşı'daki esnafın greve gitmesi sonrası başka şehirlere de yayıldı.
BBC Farsça Servisi 28 Aralık'tan bu yana Kerec, Hamedan, Keşm, Malard, İsfahan, Kirmanşah, Şiraz ve Yezd şehirlerinde gösteriler düzenlendiği doğruladı.
Sosyal medyada paylaşılan videolarda protestocularla güvenlik güçleri arasında çatışmaların yaşandığını gösteriyor.
Görüntülerde güvenlik güçlerinin kalabalığı dağıtmak için biber gazı kullandığı görülüyor. Silah sesleri de duyuluyor.
Güvenlik güçleri ile çatışmaların yaşandığı bölgelerde araçlar ateşe verildi.
İran'ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney'in yönetimine son verilmesini isteyen sloganlar da atıldı.
Tahran'da üniversite öğrencilerinin tutuklandığına dair görüntüler ve haberler de gelmişti.
Ayrıca protestoları şehirlerin belirli yerleriyle sınırlayan bir yasa tasarısı üzerinde çalışıldığı belirtiliyor.
Kaynak, ATTA KENARE / AFP / Getty Images
Fotoğraf altı yazısı, Eski Devrim Muhafızları Komutanı Kasım Süleymani'nin resminin önünden geçen Tahranlılar, 31 Aralık 2025
'Orantılı ve kararlı bir yanıt verilecek'
Protestolar başladığında İran Başsavcısı Muhammed Movahedi-Aza, barışçıl protestoların meşru olduğunu, ancak güvensizlik yaratmaya yönelik her türlü girişime kararlı bir şekilde karşılık verileceği uyarısında bulundu.
Başsavcı, "Geçim kaygılarıyla ilgili barışçıl protestolar, toplumsal ve anlaşılabilir gerçeklerin bir parçasıdır" dedi ve ekledi:
"Ekonomik protestoları güvensizlik aracı, kamu malına zarar verme aracı veya dışarıdan tasarlanmış senaryoların uygulanması aracı haline getirme girişimlerine kaçınılmaz olarak yasal, orantılı ve kararlı bir yanıt verilecek."
İran hükümetinden ilk olarak, "sert seslerle karşılaşılsa bile protestocuların sabırla dinleneceği" mesajı gelmişti.
Bazı protestocuların, 1979 İslam Devrimi'nde devrilen Şah Muhammed Rıza Pehlevi'nin oğlu Rıza Pehlevi'yi destekleyen "Şah çok yaşa" gibi sloganlar attığı da duyuldu.
ABD'de yaşayan Rıza Pehlevi ise X hesabında yaptığı açıklamada, "Sizinleyim. Zafer bizimdir çünkü davamız haklı ve birlik içindeyiz" dedi ve şöyle devam etti:
"Bu rejim iktidarda kaldığı sürece, ülkenin ekonomik durumu kötüleşmeye devam edecek."
Kaynak, EPA
Fotoğraf altı yazısı, İranlı esnaf ve tüccarlar, 29 Aralık'ta başkent Tahran'da ekonomik koşulları protesto etti.
İran'da Merkez Bankası Başkanı değişti
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, 29 Aralık akşamı X'te yaptığı açıklamada, İçişleri Bakanı'na protestocuların "temsilcileri" olarak tanımladığı kişilerle görüşmeler yapması, "sorunları çözmek ve sorumlu davranmak" için önlemler alınması talimatı verdiğini duyurdu.
Mesud Pezeşkiyan, İran Merkez Bankası Başkanı Muhammedreza Farzin'in istifasını kabul etti.
Pezeşkiyan, Farzin'in yerine eski Ekonomi ve Maliye Bakanı Abdolnasser Hemmati'yi atadı.
Trump ile Netanyahu'nun görüşmesinde İran da konuşuldu
ABD Dışişleri Bakanlığı, Farsça X hesabından yaptığı paylaşımda, protestolara destek verdi.
Açıklamada, ABD'nin, yıllarca süren başarısız politikalar ve ekonominin kötü yönetilmesi nedeniyle "onurlu bir yaşam ve daha iyi bir gelecek" arayanların yanında olduğu belirtildi.
ABD ayrıca protestocuların "cesaretlerini" övdü.
29 Aralık'ta Florida'da ABD Başkanı Donald Trump ile İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu arasında yapılan görüşmede, İran'daki son gelişmelerin önemli bir yer tuttuğu bildirildi.
Donald Trump, daha sonra düzenlenen ortak basın toplantısında İran'da rejim değişikliğini destekleyip desteklemediği konusunda yorum yapmaktan kaçındı.
Trump, İran'da yaşayanlarla ilgili olarak, "Birçok sorunları var: Devasa enflasyon var. Ekonomileri iyi değil, çökmüş durumda. İnsanların çok mutlu olmadığını biliyorum" dedi.
Trump ayrıca, balistik füze veya nükleer programlarını yeniden inşa etmeleri halinde, İsrail'in İran'a yönelik yeni hava saldırıları düzenlemesini destekleyebileceğini de söyledi.
ABD, Haziran ayında İsrail ile İran arasında 12 gün süren savaş sırasında, İran'ın önemli uranyum zenginleştirme tesislerine hava saldırıları düzenlemişti.
İran ise ısrarla nükleer programının tamamen barışçıl olduğunu vurguluyor.
