ABD Başkanı Donald Trump’ın Venezuela’yı “petrol çalmakla” suçlayan açıklamaları, ülkenin petrol sektöründe yaklaşık yarım asırdır süren millileştirme sürecini yeniden gündeme taşıdı. Venezuela, bu süreçte ABD’li şirketlere milyarlarca dolar tazminat ödemesine rağmen, Washington cephesinde bu ödemeler hiçbir zaman yeterli görülmedi.

---

05 Ocak 2026, 11:05

Washington Post’un haberine göre Venezuela’da petrol sektöründeki yabancı hâkimiyet, 1908–1935 yılları arasında ülkeyi yöneten Juan Vicente Gomez döneminde kuruldu. Gomez, üç yabancı petrol şirketine Venezuela pazarının yüzde 98’ini kontrol etme hakkı tanıyan imtiyazlar verdi.

Bu dönemde Venezuela, dünyanın en büyük ikinci petrol üreticisi ve en büyük ihracatçılarından biri konumuna yükseldi. Petrol, ülkenin toplam ihracatının yüzde 90’ından fazlasını oluşturuyordu.

Devletin payı artıyor

Gomez sonrası iktidara gelen yönetimler, ekonomide daha fazla söz sahibi olmayı hedefledi. Eski Devlet Başkanı Isaias Medina Angarita döneminde 1943’te çıkarılan bir yasayla, yabancı petrol şirketlerinin kârlarının yarısını devlete aktarması zorunlu hale getirildi.

Bu adım, Venezuela’nın petrol üzerindeki denetimini artırma sürecinin ilk önemli aşaması oldu.

1976’da tam millileştirme

1976’ya gelindiğinde Venezuela, petrol sektöründe köklü bir karar aldı. O dönemde Exxon, Mobil ve diğer yüzlerce yabancı şirketin işlettiği petrol rezervleri millileştirildi. Arama, üretim, rafinaj ve ihracat faaliyetleri devlet şirketi Petroleos de Venezuela S.A. (PDVSA) bünyesinde toplandı.

Bu karar, ülkenin doğal kaynaklar üzerindeki egemenliğini güçlendirmeyi amaçlayan uzun vadeli bir politikanın sonucu olarak değerlendirildi.

Chavez dönemi ve yeni düzenlemeler

Hugo Chavez’in 1999’da devlet başkanı seçilmesinin ardından, petrol sektöründe devletin payı 2007’den itibaren daha da artırıldı. Yeni sözleşmelerle yabancı şirketlerin yetkileri daraltılırken, kamu kontrolü ön plana çıkarıldı.

Trump’ın 18 Aralık 2025’te dile getirdiği “Tüm enerji haklarımızı elimizden aldılar, petrolümüzü yasa dışı olarak aldılar” sözlerine rağmen, Venezuela’daki millileştirme süreci ani bir karar değil, onlarca yıla yayılan bir devlet politikası olarak görülüyor.

Yabancı şirketlerin tazminat talepleri

Millileştirme sürecinden en çok etkilenen şirketler arasında Exxon, Mobil, Gulf Oil (sonradan Chevron) ve Shell yer aldı. Dönemin verilerine göre, Venezuela’da ham petrol üretiminin yüzde 70’inden fazlasını gerçekleştiren bu şirketler yaklaşık 5 milyar dolar zarar etti. Buna karşılık her birine yaklaşık 1 milyar dolar tazminat ödendi.