LEVENT AKBAY

Haziran 2025’ten itibaren uygulanmaya başlanılan 9903 Sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkındaki Karar teşvikli yatırım projelerindeki büyük gerilemeyi önleyemedi. Tersine teşvik belgeli yatırım projeleri ile öngörülen yatırımlar ile hedeflenen istihdamda da büyük ölçüde düşüş gözlendi.

Yeni mevzuatın uygulamaya girdiği Haziran 2025 sonrasında 5 aylık uygulama sonuçlarına göre teşvikli yatırım projeleri hem reel, hem nominal olarak büyük ölçüde geriledi. Gerileme yerli sermaye ile sınırlı kalmadı. Yerli sanayinin yanı sıra yabancı sermaye eliyle yapılması öngörülen yatırım projeleri de geriledi. Reel sektör üzerindeki Çin baskısına rağmen üretim ve ihracat amaçlı yatırım projelerindeki gerileme ağırlıklı olarak teşvik araçlarının budanmasından kaynaklandı. Özellikle yatırım indirimindeki düşüş vergisel teşviklerin cazibesini azalttı. Yatırıma katkı oranından yararlanmak için çok büyük yatırım yapılmasının gerekiyor olması da teşvik cazibesini azaltan unsurlar arasında yer aldı. Asgari ücret işveren hissesine yönelik teşviğin yarı yarıya düşürülmesi de istihdam teşviğinin cazibesini düşürdü.

NOMİNAL OLARAK DÜŞÜŞ 

Yatırım iklimindeki bozulma nedeniyle 2023’te başlayan gerileme hızlanarak 2025’in ikinci yarısında da devam etti. Teşvikli yatırımlardaki gerileme bir yandan finansmana erişim başta olmak üzere yatırım iklimindeki bozulmadan etkilenirken, yeni teşvik rejiminde özellikle vergisel teşviklerin oransal olarak düşürülmesi yeni ve önemli bir etken oldu. Yeni teşvik rejiminin uygulamaya girmesinin ardından 5 aylık sonuçlar netleşti. Haziran ve ekim aylarını içeren 5 aylık dönemde teşvik belgesine bağlanan yatırım tutarı 425,7 milyar TL’den 356,4 milyar TL’ye geriledi. Teşvik belgesine bağlanan proje sayısı ise 4 bin 670’ten bin 757’ye geriledi. Teşvik belgeli yatırım projeleri ile yaratılması öngörülen istihdam ise 97,2 binden 38 bine düştü.

Teşvik belgeli yatırım projelerinin 2023’ün eş dönemleri ile karşılaştırılması, yatırım iklimindeki bozulmanın 2023 sonrasında ortaya çıkarak, eski teşvik mevzuatının uygulandığı 2024’ü de etkilemiş olduğunu ortaya koydu. 2023’ün haziran- ekim döneminde teşvik belgeli yatırım projesi sayısı 6 bin 47, toplam yatırım tutarı 606,1 milyar TL, yaratılacak istihdam ise 131,9 bin kişi olarak belirlenmişti.

DOLAR BAZINDA DÜŞÜŞ 

Teşvik belgeli yatırım projelerinin 5 aylık uygulama dönemlerine ilişkin sonuçlar son 3 yılda haziran-ekim dönemleri itibariyle teşvik belgesine bağlanan yatırım projelerinin toplam tutarlarının 22 milyar dolardan 2024’te 12, 7 milyar dolara, 2025’te ise 8,7 milyar dolara düştüğünü ortaya koydu.