Kaynak, ALEXEY NIKOLSKY/ SPUTNIK/ AFP

Fotoğraf altı yazısı, Putin Ukrayna'nın işgali emrini verdiği gün ülkenin en zenginlerini Kremlin'e çağırdı

• • Yazan, Vitaly Shevchenko
  • Unvan, BBC İzleme Servisi Rusya Editörü

• 3 Ocak 2026, 12:47 +03

• Okuma süresi: 5 dk

Ukrayna ile savaş sırasında Rusya'daki milyarderlerin sayısı tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı. Ancak Vladimir Putin'in iktidarda olduğu 25 yıl içinde, oligarklar olarak bilinen Rusya'nın zengin ve güçlüleri neredeyse tüm siyasi nüfuzlarını kaybetti.

Tüm bunlar Rusya Devlet Başkanı için iyi haber. Batı'nın yaptırımları süper zenginleri muhalif hale getiremedi ve havuç ve sopa yöntemiyle onları sessiz destekçilere dönüştürdü.

Eski bankacılık milyarderi Oleg Tinkov sopanın nasıl işlediğini çok iyi biliyor.

Bir Instagram paylaşımında savaşı "çılgınlık" şeklinde eleştirmesinden bir gün sonra, yöneticilerine Kremlin'den bir telefon geldi. O dönemde Rusya'nın en büyük ikinci bankası olan Tinkoff Bank'ın kurucusuyla tüm bağları kesilmediği takdirde kamulaştırılacağı söylendi.

Tinkov, New York Times'a "Fiyatı tartışamazdım" dedi. "Rehin alınmak gibiydi - size ne teklif edilirse onu kabul edersiniz. Pazarlık yapamazdım."

Bir hafta içinde, şu anda Rusya'nın en zengin beşinci iş insanı olan ve savaş uçağı motorları için nikel tedarik eden Vladimir Potanin'e bağlı bir şirket bankayı satın aldığını açıkladı. Tinkov, bankanın gerçek değerinin yalnızca %3'üne satıldığını söylüyor.

Sonunda Tinkov bir zamanlar sahip olduğu servetin neredeyse 9 milyar dolarını kaybetti ve Rusya'yı terk etti.

Kaynak, Chris Graythen/Getty Images

Fotoğraf altı yazısı, Oleg Tinkov, Ukrayna ile savaşı kaybettikten sonra milyarlar kaybetti ve Rusya'yı terk etti

Bu durum Putin başkan olmadan önceki durumdan çok farklı.

Sovyetler Birliği'nin dağılmasını takip eden yıllarda bazı Ruslar, eskiden devlete ait olan devasa işletmelerin mülkiyetini alarak ve ülkelerinde yeni gelişmekte olan kapitalizmin fırsatlarından yararlanarak inanılmaz derecede zengin oldular.

Yeni edindikleri servet, siyasi çalkantıların yaşandığı bir dönemde onlara nüfuz ve güç kazandırdı ve oligarklar olarak tanınmaya başladılar.

Rusya'nın en güçlü oligarkı Boris Berezovsky, 2000 yılında Putin'in başkanlığa yükselişini organize ettiğini iddia etti ve yıllar sonra bundan dolayı af diledi.

2012'de, "Onun gelecekte özgürlüğü ayaklar altına alacak ve Rusya'nın gelişimini durduracak açgözlü bir tiran ve gaspçı olabileceğini göremedim" diye yazdı.

Berezovsky, Putin'in göreve gelmesindeki rolünü abartmış olabilir, ancak Rusya'nın oligarkları kesinlikle iktidarın en üst kademelerinde ipleri ellerinde tutabiliyorlardı.

Berezovsky, özründen bir yıldan biraz daha uzun bir süre sonra İngiltere'de sürgündeyken gizemli bir şekilde ölü bulundu. O zamana kadar Rus oligarşisi de tamamen ölmüştü.

Kaynak, Hulton Archive/Getty Images

Fotoğraf altı yazısı, Boris Berezovsky İngiltere'ye yerleşti ancak 2013 yılında gizemli bir şekilde öldü

Dolayısıyla Putin, 24 Şubat 2022'de Ukrayna'nın geniş çaplı işgal emrini verdikten saatler sonra Rusya'nın en zenginlerini Kremlin'de topladığında, servetlerinin büyük bir darbe almak üzere olduğunu bilmelerine rağmen itiraz edebilmeleri pek mümkün değildi.

"Umarım bu yeni koşullarda da aynı şekilde birlikte çalışmaya devam ederiz" dedi.

Toplantıda hazır bulunan bir muhabir, biraraya gelen milyarderleri "solgun ve uykusuz" olarak tanımladı.

İşgale giden süreç Rusya'nın milyarderleri için çok kötüydü ve işgalin hemen sonrası da öyle.

Forbes dergisine göre, Nisan 2022'ye kadar, savaş, yaptırımlar ve zayıflayan ruble nedeniyle sayıları 117'den 83'e düştü. Toplamda 263 milyar dolar ya da her biri ortalama olarak servetlerinin %27'sini kaybetti.

Ancak takip eden yıllar, Putin'in savaş ekonomisinin bir parçası olmanın muazzam faydalar sağlayacağını gösterdi.

Savaşa yapılan cömert harcamalar sayesinde 2023 ve 2024 yıllarında Rusya'da yılda %4'ten fazla ekonomik büyüme gerçekleşti. Bu durum, Rusya'nın savunma sözleşmelerinden doğrudan milyarlar kazanmayan ultra zenginleri için bile iyi oldu.

Forbes'un Servet ekibinden Giacomo Tognini, 2024 yılında Rusya'nın milyarderlerinin yarısından fazlasının ya askeri tedarikte bir rol oynadığını ya da işgalden fayda sağladığını söylüyor.

BBC'ye, "Doğrudan işin içinde olmayan ama Kremlin ile bir tür ilişkiye ihtiyaç duyanları saymıyorum bile. Ve bence Rusya'da iş yapan herkesin hükümetle ilişki içerisinde olması gerektiğini söylemek yanlış olmaz" dedi.

Bu yıl Forbes listesinde Rusya'dan 140 milyarder yer aldı. Bu, ülkeden şimdiye kadarki en yüksek sayı.

Bu kişilerin servetlerinin toplam değeri (580 milyar dolar) işgalden önceki yıl kaydedilen tüm zamanların en yüksek değerinden sadece üç milyar dolar eksikti.

Putin, kendisine sadık olanların kazanç sağlamasına izin verirken, çizgisini takip etmeyi reddedenleri sürekli olarak cezalandırdı.

Ruslar petrol kralı Mikhail Hodorkovski'nin başına gelenleri çok iyi hatırlar. Bir zamanlar Rusya'nın en zengin adamı olan Hodorkovski, 2001 yılında demokrasi yanlısı bir organizasyon kurduktan sonra 10 yılını hapiste geçirdi.

Kaynak, AFP

Fotoğraf altı yazısı, Mikhail Hodorkovski Rusya'nın en zenginiydi ama cezaevine gönderildi ve petrol şirketi Yukos kamulaştırıldı

İşgalden bu yana Rusya'nın mega zenginlerinin neredeyse tamamı sessizliğini korudu ve buna açıkça karşı çıkan az sayıda kişi de ülkelerini ve servetlerinin çoğunu terk etmek zorunda kaldı.

Rusya'nın en zenginleri açıkça Putin'in savaş çabaları için kilit öneme sahip ve 24 Şubat 2022'de Kremlin'e çağrılan 37 iş insanı da dahil olmak üzere birçoğu Batı yaptırımlarının hedefinde.

Ancak Batı onları daha da fakirleştirmek ve Kremlin'e karşı cephe almalarını sağlamak istediyse de, Rus milyarderler arasında devam eden zenginlik ve muhalefetin yokluğu göz önüne alındığında, başarısız olduğu açık.

İçlerinden herhangi biri milyarlarıyla Batı'ya iltica etmeyi düşündüyse de yaptırımlar bunu imkânsız hale getirdi.

Avrupa Politika Analiz Merkezi'nden (CEPA) Alexander Kolyandr, "Batı, Rus milyarderlerin bayrakları altında birleşmelerini sağlamak için mümkün olan her şeyi yaptı" diyor.

"Hiçbirinin gemiden atlaması için bir plan, bir fikir, net bir yol sunulmadı. Mal varlıklarına yaptırım uygulandı, hesapları donduruldu, mülklerine el konuldu.

"Tüm bunlar Putin'in milyarderleri, onların varlıklarını ve paralarını seferber etmesine ve bunları Rus savaş ekonomisini desteklemek için kullanmasına etkili bir şekilde yardımcı oldu."

Kremlin dostu iş adamlarının yüksek kazançlı varlıkları ucuza satın almasına izin verilerek, Ukrayna'nın işgalinin ardından ülkeyi terk eden yabancı şirketlerin yarattığı boşluk hızla dolduruldu.

Carnegie Rusya Avrasya Merkezi'nden Alexandra Prokopenko'ya göre bu durum yeni bir "etkili ve aktif sadıklar ordusu" yarattı.

"Gelecekteki refahları Rusya ile Batı arasındaki çatışmanın devam etmesine bağlı" derken, ona göre en büyük korkuları mal varlıklarının eski sahiplerinin geri dönmesi.

Giacomo Tognini'ye göre, sadece 2024 yılında Rusya'da bu şekilde 11 yeni milyarder ortaya çıktı.

Rusya'nın lideri, savaşa ve Batı'nın yaptırımlarına rağmen - ve bazı açılardan bunlar sayesinde - ülkenin kilit isimleri üzerinde sıkı bir hakimiyet kurdu.